Call for Appointment : 0712 6692706
Email Support contact@mayflowerclinic.in
Call Support 07126692706
Menu
हाय-रिस्क प्रेग्नेंसी · धंतोली, नागपूर

हाय-रिस्क (High-Risk) प्रेग्नेंसी: या शब्दाचा खरा अर्थ काय?

'हाय-रिस्क' (High-Risk) हा शब्द ऐकला की अनेकदा कुटुंबे घाबरून जातात. पण, या शब्दाचा अर्थ पुढे काहीतरी वाईटच घडणार आहे, असा अजिबात होत नाही; तर याचा वैद्यकीय अर्थ फक्त एवढाच आहे की, या प्रेग्नेंसीमध्ये आपल्याला आई आणि बाळाची थोडी जास्त काळजी घ्यावी लागेल आणि त्यांच्यावर अधिक बारकाईने लक्ष ठेवावे लागेल. हा एक धोक्याचा इशारा नसून, आई आणि बाळाच्या सुरक्षिततेसाठी आधीच केलेला एक मेडिकल प्लॅन (medical plan) आहे, ज्यामध्ये आपण प्रत्येक टप्प्यावर योग्य काळजी घेतो.

जास्त मॉनिटरिंगस्कॅन आणि उपचार एकाच डॉक्टरांकडूनधंतोली, नागपूर
WhatsApp वर अपॉईंटमेंट बुक करा फोन करा — 0712 6692706
20+वर्षे वैद्यकीय क्षेत्रात
14+वर्षे फिटल मेडिसिनमध्ये
एकच डॉक्टरस्कॅन आणि मॅनेजमेंट
सोम–शनि10:00 AM – 6:00 PM

कोणती प्रेग्नेंसी 'हाय-रिस्क' मानली जाते?

एखाद्या प्रेग्नेंसीला 'हाय-रिस्क' ठरवणारी अनेक कारणे असू शकतात. जर आईला हाय ब्लड प्रेशर (BP), डायबेटीस (diabetes / शुगर), थायरॉईड (thyroid), किंवा हृदयाचे आजार (cardiac disease) असतील, तर ती हाय-रिस्क प्रेग्नेंसी असते. याशिवाय, आईचा रक्तगट निगेटिव्ह असणे (Rh-negative status), जुळी बाळे (twins) असणे, आधीच्या प्रेग्नेंसीमध्ये मिसकॅरेज (previous pregnancy loss) झालेले असणे, वेळेआधी डिलिव्हरी (previous preterm birth) झाली असणे, आधीच्या बाळाला शारीरिक व्यंग (previous baby with an anomaly) असणे, आईचे वय जास्त असणे (maternal age), किंवा ही आयव्हीएफ (IVF) प्रेग्नेंसी असणे—या सर्व परिस्थितींमध्ये प्रेग्नेंसीला हाय-रिस्क मानून विशेष काळजी घेतली जाते.

एका दृष्टिक्षेपात

विषय
हाय-रिस्क (High-Risk) प्रेग्नेंसी
मुख्य अर्थ
आई आणि बाळाची अतिरिक्त काळजी घेण्याची आणि लक्ष ठेवण्याची गरज
मुख्य कारणे
बीपी, शुगर, जुळी बाळे किंवा आधीच्या प्रेग्नेंसीची हिस्ट्री
काय बदलते
नेहमीपेक्षा जास्त स्कॅन्स, रक्ततपासण्या आणि डॉक्टरांच्या भेटी
उपचार
स्कॅन, रिपोर्टचे विश्लेषण आणि औषधोपचार सर्व काही एकाच डॉक्टरांकडून
उद्देश
वेळेवर निदान करून सुरक्षित डिलिव्हरीचे प्लॅनिंग करणे

हाय-रिस्क प्रेग्नेंसीमध्ये उपचारांत काय बदल होतो?

जर तुमची प्रेग्नेंसी हाय-रिस्क असेल, तर तुमच्या उपचारांची पद्धत थोडी बदलते. तुम्हाला नेहमीच्या प्रेग्नेंसीपेक्षा जास्त वेळा क्लिनिकमध्ये चेकअपसाठी यावे लागते. बाळाची वाढ आणि रक्तप्रवाह तपासण्यासाठी ग्रोथ स्कॅन विथ डॉप्लर (growth scan with Doppler) नेहमीपेक्षा जास्त वेळा करावे लागतात. तसेच, आईच्या शुगर किंवा बीपीवर नियंत्रण ठेवण्यासाठी विशिष्ट रक्ततपासण्या (blood tests) आणि औषधांमध्ये वेळेनुसार बदल करावे लागतात. हे सर्व मॉनिटरिंग (monitoring) बाळ आणि आई सुरक्षित राहावेत यासाठीच असते.

फिटल इको कोणाला आवश्यक आहे · अनोमली स्कॅनचे महत्त्व

धोक्याचे इशारे: क्लिनिकमध्ये आजच कधी संपर्क साधावा?

हाय-रिस्क प्रेग्नेंसीमध्ये काही लक्षणे दिसल्यास अजिबात वाट पाहू नये. खालीलपैकी कोणतीही लक्षणे जाणवल्यास आजच्या आज क्लिनिकशी संपर्क साधा:

  • योनीमार्गातून रक्तस्त्राव (Bleeding) होणे
  • अचानक पाणी जाणे (Water breaking) किंवा कपडे ओले होणे
  • बाळाची हालचाल (Baby movements) नेहमीपेक्षा कमी जाणवणे किंवा अचानक बंद होणे
  • खूप जास्त डोकेदुखी (Severe headache) किंवा डोळ्यांसमोर अंधारी येणे
  • पोटात अचानक आणि तीव्र कळा (Severe stomach pain) येणे

एकाच डॉक्टरांकडून स्कॅन आणि उपचार का महत्त्वाचे आहेत?

सामान्यतः फिटल मेडिसिनमध्ये, एक डॉक्टर स्कॅन करतात, दुसऱ्यांकडे रिपोर्ट जातो आणि तिसरे डॉक्टर औषधे ठरवतात. यात पेशंट फक्त फाईल घेऊन फिरतो. हाय-रिस्क प्रेग्नेंसीमध्ये असे करणे कठीण आणि धोक्याचे ठरू शकते. माझ्या क्लिनिकमध्ये, मीच तुमचा स्कॅन करते आणि एक क्लिनिशियन (clinician) म्हणून तुमच्या बीपी, शुगर किंवा थायरॉईडसारख्या समस्यांचे मॅनेजमेंटही (management) स्वतः करते. जेव्हा स्कॅन करणारी आणि आजारावर उपचार करणारी व्यक्ती एकच असते, तेव्हा परिस्थितीचे अचूक निदान होते आणि वेळेवर योग्य निर्णय घेता येतो.

क्लिनिकमध्ये काय होते — टप्प्याटप्प्याने

  1. पहिल्या भेटीत तुमची संपूर्ण वैद्यकीय हिस्ट्री (history) आणि जुने सर्व रिपोर्ट्स बारकाईने तपासले जातात.
  2. तुम्हाला असलेली रिस्क (उदा. बीपी, शुगर) ओळखून त्याचे सविस्तर असेसमेंट (assessment) केले जाते.
  3. या रिस्कनुसार पुढील नऊ महिन्यांचा एक प्रॉपर मेडिकल प्लॅन तयार केला जातो, ज्यात कधी आणि कोणते स्कॅन्स करायचे हे ठरवले जाते.
  4. ठरलेल्या प्लॅननुसार नियमित चेकअप करून आई आणि बाळाच्या आरोग्यावर लक्ष ठेवले जाते.

डिलिव्हरीपर्यंत पुढे कोण बघतं?

हाय-रिस्क प्रेग्नेंसीमध्ये वेगवेगळ्या डॉक्टरांकडे फेऱ्या मारणे खूप कठीण जाते आणि त्यामुळे तणाव वाढतो. इथे मी स्वतः तुमचा स्कॅन करते, तुमची वैद्यकीय स्थिती लक्षात घेऊन औषधोपचार ठरवते, आणि गरज पडल्यास काउन्सेलिंगही करते. स्कॅन करणारी आणि मॅनेजमेंट (management) करणारी व्यक्ती एकच असल्याने, तुम्हाला योग्य वेळी अचूक मार्गदर्शन मिळते आणि डिलिव्हरीपर्यंत तुम्ही संपूर्णपणे माझ्याच देखरेखीखाली असता.

संपूर्ण प्रेग्नेंसी केअरबद्दल अधिक वाचा (इंग्रजीत)

फी

कन्सल्टेशन (Consultation) फी ₹500 आणि ग्रोथ स्कॅन विथ डॉप्लर (Growth scan with Doppler) फी ₹2,500 आहे.

कृपया लक्षात घ्या: हाय-रिस्क प्रेग्नेंसीमध्ये नेहमीपेक्षा जास्त वेळा क्लिनिकमध्ये यावे लागते, त्यामुळे एकूण खर्च प्रेग्नेंसी कशी पुढे जाते यावर अवलंबून असतो. कन्सल्टेशन फी स्कॅन फीच्या व्यतिरिक्त आकारली जाते.

चार्जेस कोणत्याही पूर्वसूचनेशिवाय बदलू शकतात — कृपया क्लिनिकच्या रिसेप्शनवर याची खात्री करून घ्या.

सर्व स्कॅन्स आणि तपासण्यांचे दर पाहा (इंग्रजीत)

इतर भाषांमधील पेजेस

English: high-risk pregnancy in Nagpurहिंदीत वाचामराठी माहिती विभाग

पेशंट्स नेहमी विचारतात असे प्रश्न

हाय-रिस्क प्रेग्नेंसी म्हणजे माझ्या बाळाच्या जीवाला धोका आहे का?

अजिबात नाही. या शब्दाचा अर्थ फक्त एवढाच आहे की आपल्याला अधिक काळजी घ्यावी लागेल. योग्य मॉनिटरिंग आणि उपचारांमुळे बहुतांश हाय-रिस्क प्रेग्नेंसीमध्ये निरोगी बाळाचा जन्म होतो.

मला नेहमीपेक्षा किती जास्त स्कॅन्स करावे लागतील?

हे तुमची रिस्क कोणती आहे यावर अवलंबून असते. काहींना महिन्याला, तर काहींना दर पंधरा दिवसांनी स्कॅनची गरज पडू शकते. याचा प्लॅन आपण पहिल्या भेटीतच ठरवतो.

हाय-रिस्क असल्यामुळे मला सिझेरियन (Caesarean) करावेच लागेल का?

असे नाही. सिझेरियन करायचे की नॉर्मल डिलिव्हरी, हे प्रेग्नेंसीच्या शेवटच्या टप्प्यात आई आणि बाळाच्या स्थितीवर ठरवले जाते. हाय-रिस्क म्हणजे सिझेरियनच असा नियम नाही.

मी माझे रोजचे काम किंवा नोकरी सुरू ठेवू शकते का?

बहुतेक प्रकरणांमध्ये तुम्ही तुमचे काम सुरू ठेवू शकता. पण जर तुमची रिस्क जास्त असेल (उदा. रक्तस्त्राव किंवा बीपीचा त्रास), तर मी तुम्हाला विश्रांती (rest) घेण्याचा सल्ला देऊ शकते.

मी नागपूरच्या बाहेर राहते, तर माझे मॉनिटरिंग कसे होईल?

बाहेरगावच्या पेशंट्ससाठी आम्ही स्कॅन आणि कन्सल्टेशन एकाच दिवशी होईल असे प्लॅनिंग करतो, जेणेकरून तुम्हाला वारंवार प्रवास करावा लागणार नाही.

प्रत्येक भेटीला येताना मी सोबत काय आणावे?

प्रत्येक भेटीला तुमची सर्व जुन्या रिपोर्ट्सची फाईल, सध्या चालू असलेल्या औषधांची यादी, आणि शुगर किंवा बीपीचा रेकॉर्ड (जर तुम्हाला तसा त्रास असेल तर) नक्की सोबत आणा.

या अतिरिक्त मॉनिटरिंगचा खर्च किती येतो?

प्रत्येक व्हिजिट आणि स्कॅनची फी ठरलेली असते. तुम्हाला किती वेळा यावे लागेल यावर एकूण खर्च अवलंबून असतो.

डॉ. कुंदा यांच्या शब्दांत
'हाय रिस्क प्रेग्नेंसी' हा शब्द ऐकला की कुणीही घाबरतं. पण मी पेशंटला सगळ्यात आधी रिस्क नेमकी कशाची आहे—बीपी, शुगर की जुळी मुलं—ते क्लिअर करते. त्यानंतर आपण काय आणि किती वेळा मॉनिटर करणार आहोत, हे नीट प्लॅन करतो. मनातल्या उगाचच्या भीतीपेक्षा, एक प्रॉपर मेडिकल प्लॅन समोर असला की पेशंटला खूप धीर मिळतो आणि उपचारांवर विश्वास बसतो.
Dr. Kunda Shahane MBBS, MS (Obs & Gynae), FIFM, FMF (London)
संदर्भ
  1. Salomon LJ et al. ISUOG Practice Guidelines (updated): performance of the routine mid-trimester fetal ultrasound scan. Ultrasound Obstet Gynecol 2022;59:840–856
  2. Carvalho JS et al. ISUOG Practice Guidelines (updated): fetal cardiac screening. Ultrasound Obstet Gynecol 2023;61:788–803
  3. Fetal Medicine Foundation, London

लेखन आणि वैद्यकीय पुनरावलोकन: Dr. Kunda Shahane, MBBS, MS (Obs & Gynae), FIFM, FMF (London) · शेवटचे पुनरावलोकन: 10 सप्टेंबर 2026

संबंधित पेजेस

फिटल इको: कोणाला आवश्यक आहेअनोमली (Anomaly) स्कॅन: महत्त्व कायपहिली व्हिजिट: सोबत काय आणावेमराठीतील सर्व माहिती

हाय-रिस्क प्रेग्नेंसीसाठी अपॉईंटमेंट

मेफ्लॉवर फिटल मेडिसिन अँड हाय-रिस्क प्रेग्नेंसी सेंटर, धंतोली, नागपूर. अपॉईंटमेंट बुक करण्यासाठी संपर्क करा.

WhatsApp 8087471244 फोन 0712 6692706 अपॉईंटमेंट बुक करा

मेफ्लॉवर क्लिनिक, सूरधाम कॉम्प्लेक्स, सिल्व्हर पॅलेस बिल्डिंगच्या मागे, पंचशील स्क्वेअरपासून दुसरी गल्ली, यशवंत स्टेडियमच्या समोर, धंतोली, नागपूर – 440012 · सोमवार ते शनिवार, सकाळी 10:00 ते संध्याकाळी 6:00 · रविवार बंद

PCPNDT कायदा अनुपालन सूचना मेफ्लॉवर फिटल मेडिसिन अँड हाय-रिस्क प्रेग्नेंसी सेंटर गर्भधारणापूर्व आणि प्रसूतिपूर्व निदान तंत्र (लिंग निवडीस प्रतिबंध) कायदा, 1994 (PCPNDT Act) चे काटेकोरपणे पालन करते. लिंग निदान आणि लिंग निवड पद्धतींना कायद्याने बंदी असून तो एक दंडनीय अपराध आहे. आमच्या क्लिनिकमध्ये अल्ट्रासाऊंड सेवांचा वापर केवळ वैद्यकीय निदान आणि बाळाच्या आरोग्याच्या तपासणीसाठीच केला जातो. बाळाचे लिंग सांगणे बेकायदेशीर आहे आणि या सेंटरमध्ये कोणत्याही परिस्थितीत ते सांगितले जात नाही.
वैद्यकीय अस्वीकरण हे पेज केवळ सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे, वैद्यकीय सल्ला नाही, आणि कोणताही स्कॅन किंवा टेस्ट बाळ निरोगी असल्याची गॅरंटी देऊ शकत नाही. स्क्रीनिंग टेस्ट्स केवळ रिस्कचा अंदाज वर्तवतात; त्या अचूक निदान करत नाहीत. तुमच्या प्रेग्नेंसीशी संबंधित विशेष सल्ल्यासाठी कृपया डॉ. कुंदा शहाणे किंवा तुमच्या स्त्रीरोगतज्ज्ञांचा सल्ला घ्या.